De volgende onderwerpen op deze pagina

Introductie: Het aquariumwater
De totale hardheid van het water
De carbonaat hardheid van het water
De zuurgraad van het water
Het ammonium en ammoniak gehalte van het water
Het nitriet gehalte van het water
Het nitraat gehalte van het water
Het zuurtof en koolzuur gehalte van het water
Het fosfaat gehalte van het water
Het silicaat gehalte van het water

Het aquariumwater

Voor een prachtig aquarium en mooie vissen hebben we natuurlijk de juiste temperatuur en waterwaarden nodig. Alle Malawi cichliden kunnen gehouden worden bij een temperatuur van 24 tot 26 graden. Zomers is dit meestal niet te handhaven vanwege het warme weer. De temperatuur komt dan gemakkelijk boven de 26 graden. voor een paar weken is dit niet erg, en mag voor een week of zes wel op 28 graden blijven hangen. Meestal heeft het Nederlandse leidingwater al de juiste waterwaarden. In sommige gevallen is dit niet het geval moet het water voor behandeld worden. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn waar het water uit de duinen gewonnen wordt en een veel te zachte samenstelling heeft. Dit kan heel gemakkelijk verholpen worden door de GH en de KH aan te passen. De zuurgraad hangt samen met de KH waarde van het water, dus als je de KH verandert, verandert meestal ook de PH waarde. Het kan ook nog zijn dat het leidingwater een te hoog nitraatgehalte heeft. Dit is vervelend omdat preparaten hier voor lang niet overal te krijgen zijn. Het silicaatgehalte kan ook nog een probleem vormen, vooral bij net lopende aquaria. Het is dan moeilijk het aquarium vrij te houden van blauwalgen. Op deze pagina ga ik dan ook op deze problemen in en zal uitleg geven hoe deze op te lossen.

[intro:het aquariumwater][totale hardheid][carbonaat hardheid][zuurgraad][ammonium en ammoniak]
[nitriet][nitraat][zuurstof en koolzuur][fosfaat][silicaat]

De totale hardheid van het water.

De totale hardheid van het water wordt aangeduid in Duitse graden hardheid (dGH). Voor Malawi cichliden moet die tussen de 6-15 dGH liggen. Zelf hou ik de dGH iets boven de 10. Dit wil niet zeggen dat dit altijd het beste is. Het is maar net wat je beste bevalt. Als je aquariumwater een andere waarde heeft en hij draait goed, waarom zou je het dan veranderen. De totale hardheid van het water is gemakkelijk met druppelindicators op te meten. Deze testjes zijn in alle aquariumzaken wel te krijgen. Deze testjes werken zowat allemaal met een zogenaamde kleuromslag test. Het werk als volgt: Er wordt een aantal milliliter water in een test buisje gedaan waar na de testvloeistof druppel voor druppel aan het te testen water wordt toegevoegd. Het moment van het aantal druppels wanneer de kleur omslaat, vertelt de waarde van het water. Bijvoorbeeld: 8 druppels is 8 dGH. Er zijn ook nog staafjes die even in het aquarium moet dompelen. Vervolgens moet men dan even een minuutje wachten om de waarde af te lezen. Het nadeel van deze staaftestjes is dat de schaal in veel grotere stappen afleesbaar is en daardoor minder nauwkeurig zijn dan druppelindicators. Het veranderen gaat eenvoudig met GH+ poeder. Als je een groot aquarium hebt, koop dan GH+ voor in de vijver, dan ben je veel voordeliger uit en het is toch van de zelfde samenstelling.

[intro:het aquariumwater][totale hardheid][carbonaat hardheid][zuurgraad][ammonium en ammoniak]
[nitriet][nitraat][zuurstof en koolzuur][fosfaat][silicaat]

De carbonaat hardheid van het water.

De carbonaat hardheid van het water wordt aangeduid in KH. Voor Malawi cichliden moet dit tussen de 7-14 KH liggen. In sommige gebieden in Nederland kan de KH waarde van het leidingwater wel 17 zijn. Contoleer in dit geval zeker de PH waarde van het leidingwater. De juiste PH waarde wordt verder op in deze pagina behandeld. Zelf hou ik de KH waarde van het aquariumwater op 8 KH omdat dat dit bij het beste bevalt. Zoek zelf wat bij jou het beste bevalt. Bedenk wel, als het aquarium goed loopt, waarom zou je dan de waarde veranderen? De KH waarde is net als de dGH gemakkelijk op te meten met druppelindicators en teststaafjes. De druppelindicators zijn in elke aquariumzaak verkrijgbaar. Deze werken het zelfde als die van de dGH (zie hier boven). Het veranderen gaat eenvoudig met KH+ poeder. Als je een groot aquarium hebt, koop dan KH+ voor in de vijver, dan ben je veel voordeliger uit en het is toch van de zelfde samenstelling.

[intro:het aquariumwater][totale hardheid][carbonaat hardheid][zuurgraad][ammonium en ammoniak]
[nitriet][nitraat][zuurstof en koolzuur][fosfaat][silicaat]

De zuurgraad van het water.

De zuurgraad van het water wordt aangeduid in PH. Hoe lager de waarde hoe zuurder het water is. Voor Malawi cichliden moet de waarde tussen de 7-9 PH liggen. Het liefst zou ik de waarden tussen de 7,5-8,5 PH willen houden. Mijn eigen aquariumwater schommelt tussen de 7,8- 8 PH. Grote schommelingen van de zuurgraad van meer dan een halve PH graad is niet echt aan te raden. Vooral de kleinere soorten Malawi cichliden zijn hier zeer gevoelig voor. Grote PH schommelingen zijn meestal het gevolg van te weinig water verversen. Oud water heeft meestal een veel lagere PH waarde dan vers water. In zeldzame gevallen kan het ook anders om zijn, dit wil zeggen dat het verse water een lagere PH waarde heeft dan het aquarium water. Bijna in al deze gevallen gaat het hier om een groot koolzuurgehalte in het leidingwater. Het koolzuur is er gemakkelijk uit te halen door eerst het leidingwater 15 minuten flink te beluchten. Om de PH waarde zo stabiel mogelijk te houden kun je kalk houdende producten in het filter doen. Kalk houdende producten beginnen bij ongeveer 8,2 PH op te lossen in het water. Op deze manier kan je aquariumwater nooit te zuur worden. Marmerkies, koraalzand en biologische filterproducten zoals Merlin en AquaMarine, Alfa Marin, houden de PH waarde in het aquariumwater stabiel. Producten zoals Merlin (meestal op de vijverafdeling te vinden) en AquaMarine en Alfa Marin (meestal op de zeewaterafdeling te vinden), werken ook nog eens als biologisch filtermateriaal. Bovendien haalt Merlin ook nog eens het nitraat en het fosfaat uit het water. Er zijn meerdere merken die een soortgelijk filtermedium op de markt brengen. Vraag er naar in een aquarium speciaalzaak. De zuurgraad van het water is gemakkelijk op verschillende manieren te meten. Je kunt dit doen met de bekende druppelindicators met een kleurenschaal, of met een teststaafje. Er zijn ook elektronische meters die de PH waarde tot op één tiende graad nauwkeurig kunnen meten. Het beste zijn de kastjes met losse PH elektrode. Er zijn ook meetpennen. Deze zijn meestal veel goedkoper. Vraag dan eerst aan de winkelier of deze wel geschikt is voor het aquarium. Sommige van deze PH meetpennen kunnen niet tegen het warme aquariumwarmer, met als gevolg dat de glazen elektrode barst of lek raakt. Deze pennen zijn dan eigelijk bedoeld voor de vijver.

[intro:het aquariumwater][totale hardheid][carbonaat hardheid][zuurgraad][ammonium en ammoniak]
[nitriet][nitraat][zuurstof en koolzuur][fosfaat][silicaat]

Het ammonium en ammoniak gehalte van het water.

De stoffen ammonium en ammoniak zijn nou aan elkaar verwant. Deze stoffen ontstaat bij de eerste stadia van het afbreken van het vuil. Het wezenlijke verschil is dat ammoniak zeer giftig is en ammonium bijna niet. Ammonium kan bovendien worden opgenomen door planten die het zelfs nodig hebben om goed te groeien. In een Malawi aquarium zullen we eigenlijk alleen ammoniak aantreffen. Dit zit hem namelijk in de PH waarde van het water. Heeft het een waarde van onder de 7 PH, dan zal er bijna alleen maar ammonium geproduceerd worden en boven de PH 7 alleen ammoniak. De hoeveelheid van deze stoffen is echter zeer nihil en met een gewone test niet te meten zijn. Het komt dus zeer weinig voor dat vissen sterven van een te hoge ammoniak waarde en al helemaal niet van een te hoge ammonium waarde. De aanduiding voor ammoniak is NH3 en ammonium NH4. Mocht je de waarden toch willen meten, dan zijn er bij de betere aquariumwinkels druppeltesten te krijgen die meestal met een kleurschaal werken.

[intro:het aquariumwater][totale hardheid][carbonaat hardheid][zuurgraad][ammonium en ammoniak]
[nitriet][nitraat][zuurstof en koolzuur][fosfaat][silicaat]

Het nitriet gehalte in het aquariumwater.

Het nitriet gehalte word meestal aangeduid met NO2 of met HNO2. Het ontstaat door dat bacteriën het ammonium en ammoniak omzetten in Nitriet. Deze stof is in kleine concentraties al zeer giftig. Bij een concentratie van 0,2 Mg per liter is het al bedenkelijk en bij een concentratie van 0,5 Mg per liter al dodelijk. Het is dus altijd raadzaam om een nitriet test in huis te hebben. Bij pas ingerichte aquaria is het zeker raadzaam om eerst het nitriet van het aquarium te bepalen voordat men de eerste vissen hier in uit te zetten. Zorg er voor dat dan het nitriet gehalte bijvoorkeur niet hoger is dan 0,05 Mg per liter. Sommige testen kunnen maar een minimum van 0,1 Mg per liter aangeven. In dit geval moet deze test niets aangeven. Waarom in het begin maar 0,05 en niet de grens van 0,1 mg per liter? Je zult al spoedig merken dat het nitriet gehalte al na 2 of 3 dagen flink begint te stijgen. Het kan dan zelfs oplopen tot 0,2 mg per liter. Als het dat haalt, kijk het dan eerst een paar dagen aan en wacht tot de concentratie weer lager wordt. Is dit niet het geval en wordt de concentratie nitriet zelfs hoger, dan zijn er altijd nog middelen bij de aquariumwinkels te krijgen die het nitriet weer naar een normaal gehalte brengen. Om dit probleem zoveel mogelijk te voorkomen kun je in het begin bij het in bedrijf brengen van het aquarium, het filter inenten met nitrificerende bacteriën. En wanneer de eerste vissen in het aquarium worden uitgezet dit nog een keer te doen. Deze bacterieculturen zijn er in vloeibare vorm en in poeder vorm te krijgen. Ook wordt er in het begin wel eens gebruikte filterwatten gebruik uit een ander aquarium. In principe werkt dit ook goed maar dan loop je wel het risico dat er ook ziektes worden meegesleept uit dat andere aquarium. Voornamelijk planaria’s worden dan meegesleept. Op zich kunnen planaria’s niet veel kwaad, die verdwijnen later vanzelf weer. Het meest ideale nitriet gehalte is natuurlijk 0 mg per liter, maar in de meeste goed lopende aquaria ligt het nitriet gehalte tussen de 0,02-0,05 mg per liter. De nitriettestjes zijn in elke aquariumwinkel wel te krijgen in de vorm van een druppelindicator met kleurenschaal en teststaafjes.

[intro:het aquariumwater][totale hardheid][carbonaat hardheid][zuurgraad][ammonium en ammoniak]
[nitriet][nitraat][zuurstof en koolzuur][fosfaat][silicaat]

Het nitraat gehalte van het water.

Het nitraat gehalte wordt meestal aangeduid met NO3 of met HNO3. Het ontstaat doordat nitrificerende bacteriën het nitriet omzetten in nitraat. Nitraat is normaal gesproken in aquaria het eindproduct van de omzetting van afvalstoffen. Het nitraat gehalte moet voor Malawi cichliden niet hoger liggen dan 20 mg per liter. Zelf hou ik het liefs het gehalte onder 15 mg per liter. Momenteel is het nitraat gehalte in mijn aquarium 7 mg per liter. Dit ligt lager dan de 10 mg per liter van het leidingwater waarmee ik ververs. Dit is mogelijk omdat mijn aquarium al zo’n 9 jaar loopt. Door het gebruik van Merlin in mijn biologisch filter, wordt op den duur het nitraat omgezet in stikstof die vervolgens uit het water ontsnapt als gas. Dit proces ben ik vaker tegen gekomen bij filters die al meer dan 2 jaar lopen met een poreus filtermateriaal. Er zijn ook speciale filters die het nitraat kunnen afbreken. Die werken zuurstofloos waardoor anaërobe bacteriën ontstaan. Deze filters kunnen ook het fosfaat uit het water halen. Een andere mogelijkheid is het gebruik maken van een speciaal kunsthars. Dit kunsthars neemt meestal gelijkertijd het silicaat uit het water. Dit product gaat ongeveer 3 maanden mee en kan ongeveer 10 keer geregenereerd worden door middel van zout (zonder jodium). Echter is dit kunsthars maar moeilijk te krijgen. Om een zo laag mogelijk nitraat gehalte te houden is het verstandig wekelijks 30 tot 40 % van het aquariumwater te verversen. Als je deze waterverversing opvolgt, is er praktisch geen te hoog nitraat gehalte mogelijk. Wil je toch weten wat je nitraat gehalte is, dan kun je dit doen met een NO3 test. Deze test is in de betere aquariumzaken verkrijgbaar.

[intro:het aquariumwater][totale hardheid][carbonaat hardheid][zuurgraad][ammonium en ammoniak]
[nitriet][nitraat][zuurstof en koolzuur][fosfaat][silicaat]

Het zuurstof- en koolzuur-gehalte van het water.

De zuurstof wordt altijd aangeduid met O2. Het mag duidelijk zijn dat genoeg zuurstof in het aquarium van levens belang is. Het zuurstof gehalte moet voor Malawi cichliden tussen de 7-8 mg(bijna verzadigingspunt bij ongeveer 25C°) liggen. In mijn aquarium is het zuurstof gehalte 7,5 mg per liter. De zuurstof kan afkomstig zijn van planten, maar dan moet je er wel veel van in je aquarium doen. De meest gebruikte manier is het beluchten van het water. Dit kan op verschillende manieren. Je kunt je aquarium beluchten door middel van een luchtpomp met bruissteen. Je kunt je water ook via de pompfilter met grote kracht terug blazen door middel van een sproeibuis. Sommige cichlidenhouders gebruiken een droog- nat-filter. Dit filter is een combinatie van een druppelfilter en een bioloog. De druppelfilter zorgt in dit geval voor alle zuurstof. Het voordeel van beluchten is dan ook dat bijna al het koolzuur uit het water wordt gehaald. Zo voorkom je ook dat de PH waarde niet te laag wordt en de vissen geen koolzuur vergiftiging kunnen krijgen. Koolzuur wordt aangeduid met CO2. CO2 ontstaat hoofdzakelijk door ademhaling van levende dieren en organismes. In cichliden aquaria wordt koolzuur vrijwel alleen door de vissen, maar ook door de micro-organismen die zich in het filter en de bodem bevinden geproduceerd. Als je veel platen in het aquarium hebt staan is teveel beluchten niet aan te raden. De meeste planten hebben rechtstreeks koolzuur nodig om te kunnen ademen en vervolgens om te zetten in zuurstof. Heb je veel planten in je cichliden aquarium staan, hou dan zeker je KH en PH waarde in de gaten. Sommige planten breken bij een tekort aan koolzuur de carbonaten of om op deze manier aan koolzuur te komen. De PH kan door planten ook enorm schommelen. Overdag wanneer het licht aan is nemen ze koolzuur op waardoor de PH waarde stijgt, en s’nachts nemen ze zuursof op en geven een beetje koolzuur af waardoor de PH waarde weer daalt. In aquaria waar veel belucht wordt kan eigenlijk geen tekort aan zuurstof of een te hoog koolzuur gehalte ontstaan. Wil je toch weten hoeveel van deze stoffen in je aquarium aanwezig zijn, dan zijn er bij de meeste aquariumwinkels hiervoor wel druppeltesten te krijgen.

[intro:het aquariumwater][totale hardheid][carbonaat hardheid][zuurgraad][ammonium en ammoniak]
[nitriet][nitraat][zuurstof en koolzuur][fosfaat][silicaat]

Het fosfaat gehalte van het water.

Het fosfaat gehalte wordt meestal aangeduid met PO4. Fosfaat ontstaat in het begin van de afbraak van stoffen die fosfor bevatten. In visvoer zit namelijk fosfor omdat dit een noodzakelijke bouwstof is. Wanneer dit dan in het aquariumwater terecht komt door de uitwerpselen van de vissen of door niet opgegeten voer dat nog in het aquarium aanwezig is, zal het fosfor zich dit door een chemische reactie zich gaan verbinden met het zuurstof. Dit komt het meest voor in nieuw opgezette aquaria en bij over voedering van de vissen. Eenmaal als het aquariumfilter goed loopt, zal het fosfaat gehalte afnemen. Het fosfor zal dan namelijk door biologische weg een andere verbinding aangaan en daar door minder schadelijk zijn. Fosfaat kan ook worden afgebroken door sommige nitraat filters. Ook zijn er chemische filtermaterialen die het fosfaat uit het water kunnen nemen. Als je het fosfaat gehalte van je aquariumwater wilt weten, dan zijn er druppeltesten te krijgen bij sommige aquariumwinkels. Als deze besteld moet worden, dan hebben in ieder geval de merken JBL en Dupla een dergelijke test in hun programma. Fosfaat kan ook ontstaan doordat er in het leidingwater zogenaamde polifosfaten aanwezig zijn. Dit is met een normale PO4 test niet te meten. Deze testen kunnen alleen maar de concentratie van mono-fosfaten weergeven. Polifosfaten kunnen in het aquarium terugslaan in mono-fosfaten. Om hier achter te komen kun je het beste hierover informatie opvragen bij het waterleidingbedrijf.

[intro:het aquariumwater][totale hardheid][carbonaat hardheid][zuurgraad][ammonium en ammoniak]
[nitriet][nitraat][zuurstof en koolzuur][fosfaat][silicaat]

Het silicaat gehalte van het water.

Het silicaat (ook wel kiezelzuur genoemd) wordt aangeduid met SiO2. In sommige gebieden van Nederland vormt het hoge silicaat gehalte van soms wel 40 mg per liter enige problemen. Dit kan vervelend zijn bij nieuw draaiende aquaria. Een hoog silicaat gehalte van meer dan 10 mg per liter kan dan in vele gevallen direct tot blauwalgen leiden of tot een te laag calcium gehalte. Silicaat gaat namelijk een verbinding aan met calcium. Het tijdelijk verhogen van de totale hardheid (dGH) tot 15 mg per liter kan deze opstart problemen verhelpen en voorkomen. Hoe hier het verband in zit ben ik nog niet te weten gekomen, maar uit ervaring weet ik dat het wel werkt. Misschien omdat silicaat ook tot de hardheid vormers behoord maar niet hardheid’s bepalend is voor het aquarium. Het meest ideale silicaat gehalte zou onder de 0,2 mg per liter moeten liggen, maar dat is in Nederland eigenlijk niet haalbaar zonder over een kunsthars te filteren. Dit kunsthars verwijderd tevens ook het nitraat uit het water maar is moeilijk in de winkels te verkrijgen. Heb je er belang bij, vraag dan bij een aquariumspeciaalzaak of ze die kunnen krijgen. Meldt er tevens wel even bij dat dit kunsthars de hardheid’s vormers dKH en dGH niet moeten verwijderen. Als het aquarium goed draait, dan is een SiO2 test niet noodzakelijk. Wil je toch weten hoeveel silicaat er in het water zit, vraag dan om een SiO2 test in de aquariumwinkel. Waarschijnlijk moeten ze deze bestellen.

[intro:het aquariumwater][totale hardheid][carbonaat hardheid][zuurgraad][ammonium en ammoniak]
[nitriet][nitraat][zuurstof en koolzuur][fosfaat][silicaat]

Tekst © Herman Prosje, www.aquamalawi.com